​’Reizen met Charley’ en de drang om ergens anders te zijn

Boekrecensie

Deel dit artikel:
Facebooktwittergoogle_pluslinkedinmail

Dit boek wordt meestal omschreven als een portret van de Verenigde Staten in 1960. Daarnaast is het ook een aanstekelijke roadtrip en een reflectie over het reizen. Een geestig boek om traag te lezen, om de plezierreis zo lang mogelijk te laten duren.

John Steinbeck en Charley

John Steinbeck en Charley

John Steinbeck was net hersteld van een hartaanval toen hij aan zijn transcontinentale reis begon. Zijn dokter maande hem aan thuis te blijven. Maar hij leed aan iets veel acuters dan een hartkwaal. “Eens een zwerver, altijd een zwerver. De ziekte is ongeneeslijk,” schreef hij in ‘Travels with Charley’, het verslag van zijn omzwervingen in de VS. Steinbeck was toen al een gevierd auteur wiens boeken gretig verfilmd werden, maar van achterover leunen was geen sprake.

“De schorre stoten van een scheepsfluit, het geluid van een vliegtuig, het warmlopen van motoren en zelfs het geklak van hoefijzers roepen een oude huivering op, doen mijn nekharen rijzen en maken mijn mond droog. Dan krijg ik gloeiende handen, een wee gevoel in de maag en een starende blik.”

Op zoek naar Amerika

De reis ontstond door een verontrustend inzicht. De schrijver vreesde dat hij het contact verloren had met zijn land, met de klanken en de geuren, het licht en de kleuren, met de maatslag van de mensen. Steinbeck wilde op zoek gaan naar de echte Amerikaan, het onderwerp van zijn boeken was een onbekende geworden. Hij wilde zijn land herontdekken.

Maar het vooruitzicht van vertrekken deed de schrijver twijfelen. “Naarmate de dag van vertrek naderde, werden mijn warme bed en mijn comfortabele huis alsmaar begerenswaardiger en mijn lieve vrouw onmetelijk dierbaar. (…) Ik wilde niet weg. Er moest iets gebeuren wat mijn vertrek zou voorkomen, maar er gebeurde niets.” De drang om ergens anders te zijn overwon zijn angst.

Geen twee reizen zijn gelijk

Steinbeck vertrok zonder plan, dat vond hij nutteloos. “Reisleiders , dienstregelingen en reserveringen doen hun uiterste best om de persoonlijkheid van een reis te slopen.” Elke reis heeft zijn eigen temperament, schrijft hij. “Het is net een mens, geen twee zijn gelijk.”

Rocinante

Rocinante

Hij liet een camper bouwen die hij Rocinante noemde, naar het paard van Don Quichot. Daarmee heeft hij uiteindelijk 34 staten doorkruist en 16.000 kilometer afgelegd. Hij werd alleen vergezeld door Charley, een Parijse poedel met herenallures die uitsluitend op Franse bevelen reageert. De vriendschap tussen de twee was een voortdurende bron van inspiratie. “Natuurlijk is zijn horizon begrensd, maar hoe breed is de mijne?” schreef Steinbeck.

De gepensioneerde ridder van 58 – met Charley als Sanchez – gebruikte zijn reisgenoot om contact te leggen met vreemden. Hij liet Charley rond etenstijd op kampeerterreinen rondzwerven, op zoek naar wat de vreemden aan het koken waren. “Dan haal ik hem terug opdat hij mijn buren niet lastigvalt – et voilà! Een kind kan het ook, maar een hond is beter.”

De beschrijvingen maakten van Charley een van de meest interessante en geciviliseerde honden in de literatuur. Bovendien kon hij een f uitspreken, een unicum in zijn diersoort. Hij stond bekend als de meest vredelievende en tolerante viervoeter, maar ontketende een pandemonium toen hij een beer zag in Yellowstone National Park. “Alsof je een oude vriend krankzinnig ziet worden. (…) Ik vraag mij af waarom we denken dat de gedachten en emoties van dieren simpel zijn.”

Steden zijn het land niet

Onderweg herontdekte de schrijver zijn talent om in iemands schoenen te staan. Zijn passie voor de leefwereld van een ander lag aan de grondslag van zijn bestseller ‘The Grapes of Wrath’, een kroniek van verarmde pachtboeren uit Oklahoma. Hij praatte op zijn herontdekkingstocht met toevallige passanten, altijd op het platteland want hij vermeed steden. Steden zijn het land niet, vond Steinbeck.

Er zijn veel memorabele passages in het boek; wanneer hij over zijn diepe liefde voor Montana schrijft, of over zijn teleurstelling wanneer Charley weigert tegen een reuzensequoia te plassen. In zijn geboorteplaats Salinas stelt hij vast dat naar huis gaan onmogelijk is, zijn leeftijdsgenoten herkennen hem niet meer. Op bijna elke pagina zijn er parelende one-liners en originele gedachten te vinden.

De meest aangrijpende scene gaat over hatelijke demonstraties van blanke moeders in Louisiana. Ze scheldden kinderen uit aan de ingang van een gemengde school. “Het ging niet om een principe. Die viswijven hunkerden naar aandacht, ze wilden bewonderd worden. Het zijn krankzinnige actrices die optraden voor een krankzinnig publiek.” Een nuttig inzicht voor alle schokkende demonstraties die we vandaag nog meemaken, “het gewicht van woeste angst” weegt ook nu.

Reizen met CharleyDode reizen

Daarna sloeg de eenzaamheid toe en haastte Steinbeck zich naar zijn thuis in New York. “Wie heeft nooit een reis gemaakt die al dood en voorbij was voor de reiziger terug was gekeerd? New Jersey was alleen maar snelweg.”

En had hij de Amerikanen teruggevonden? Zijn antwoord? Ze bestaan. “Maar hoe meer ik het Amerikaanse beeld tegen het licht hield, hoe minder zeker ik wist wat het is.”

Een belangrijkere conlusie van Steinbeck ging over het unieke karakter van elke reis. “Wij maken geen reizen, reizen maken ons.”

Dit alles maakt van Travels with Charley een klassieker, maar eentje om echt te lezen.

Reizen met Charley, John Steinbeck, Uitgeverij Atlas Contact
Geert Mak deed de reis nog eens over, een halve eeuw later: Reizen zonder John, Geert Mak, Uitgeverij Atlas Contact

Deel dit artikel:
Facebooktwittergoogle_pluslinkedinmail

Plaats een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

*